بازخوانی گزاره «انما البیع مثل الربا» تحلیلی سه سطحی مبتنی بر زبان‌ شناسی نقشگرا


بازخوانی گزاره «انما البیع مثل الربا» تحلیلی سه سطحی مبتنی بر زبان‌ شناسی نقشگرا-در حال بارگذاری
۴ اسفند ۱۳۹۶
PDF
600 K
16
رایگان

زبان‌ شناسی نقشگرا

نویسندگان: محمود کریمی؛ محمدحسن شیرزاد؛ محمدحسین شیرزاد

 

سال انتشار: ۱۳۹۵
 

سطح مقاله: علمی پژوهشی

 

چکیده

یکی از گزاره ‏هایی که توجه مفسران را به خود جلب کرده، «انما البیع مثب اربا» است؛ تنها گزاره ه‏ای که به صورت بی ‏واسطه بازتاب‏دهنده جایگاه «ربا» در بافت اقتصادی شبه ‏جزیره در عصر نزول است. به رغم تفاوت آرای مفسران پیرامون این گزاره، همگی به دلیل تشبیه بیع به ربا بر غیرطبیعی بودنِ چینشِ واژگان در این گزاره متفقند. مطالعه حاضر تلاش دارد با بهره ‏گیری از نگره نقشگرای مایکل هالیدی دست به بازخوانی این گزاره زند.

هالیدی، سه کارکرد ذاتی زبان را که فرانقش «متنی»، «اندیشگانی» و «بینافردی» هستند، شناسایی کرده و متناظر با آنها، سه لایه معنایی را برای هر گزاره ساماندهی کرده است. فرانقش متنی نشان می‏دهد که «بیع» هنگام تولید این گزاره، پدیده‏ های نو، و «ربا» پدیده ه‏ای شناخته در بافت اقتصادی شبه‏ جزیره بوده است. نیز فرانقش اندیشگانی حکایت از آن دارد که گویندگان این گزاره از «فرآیند رابطه ‏ای» که کارکرد تعریفِ هویت را داراست، بهره برده ‏اند. هنگامی به تعریف یک پدیده چون بیع روی آورده می‏شود که نو و ناشناخته باشد. فرانقش بینافردی نیز نشان می‏دهد، گویندگان این گزاره با استفاده از اداتِ «إنّما» به عدم حتمیت خویش به مفاد این گزاره اذعان کرده‏اند. بنابراین مبتنی بر نگره نقشگرای هالیدی، کیفیت چینش واژگان در این گزاره، غیرطبیعی نبوده، بلکه در هنگامه تولید این گزاره، برای مخاطبان قابل فهم و بازتاب‏دهنده بافت اقتصادی شبه‏ جزیره بوده است.

واژگان کلیدی: ربا ؛ بیع ؛ زبان‌ شناسی نقشگرا ؛ مایکل هالیدی

زبان‌ شناسی نقشگرا

زبان‌ شناسی نقشگرا